Sự tự ti: Nỗi sợ khiến ta thu mình và 6 cách tìm lại sự tự tin

Tự ti và hay so sánh mình với người khác là hiện tượng rất nhiều người gặp phải. Chúng ta có thể thiếu tự tin ở nhiều khía cạnh như ngoại hình, nhan sắc, trí tuệ, công danh sự nghiệp,... Đây là trạng thái tâm lý hoàn toàn bình thường. Nhưng nếu để lâu mà không có phương pháp khắc phục thì điều này gây áp lực rất lớn cho bản thân. Thậm chí nhiều người mặc cảm đến mức không thể thoát ra, dẫn đến hậu quả đáng buồn như trầm cảm hoặc tự kết liễu cuộc đời. Ngược lại, với những người thành công vượt qua được trạng thái này, họ sẽ đạt được kết quả khá tốt.

Kính mời quý độc giả cùng đón đọc bài viết dưới đây để hiểu rõ nguyên nhân của sự tự ti, đồng thời trang bị cho mình những phương pháp thiết thực theo nhà Phật để tự mình giải quyết và bước ra khỏi tình trạng mặc cảm, thu mình trong cuộc sống!

Tự ti là gì? Nguyên nhân của tự ti

Tự ti là hành vi quở trách bản thân bằng cách tự coi thường, không tin tưởng vào chính mình hoặc quá khiêm tốn, tự cho mình là kém cỏi hơn người.

Sự tự ti có thể đến từ những nguyên nhân sau đây:

1. Thói quen so sánh

Cảm giác tự ti thường bắt nguồn từ thói quen so sánh. Khi thấy người giỏi giang, xinh đẹp, ta sẽ cảm thấy chán nản và hổ thẹn với bản thân. Điều này khiến chúng ta thêm mặc cảm, đau khổ, lo sợ về khả năng của mình và dần trở nên khép kín trong cuộc sống.

2. Thói quen tự cho mình là trung tâm

Nhiều khi, với thói quen tự cho mình là trung tâm của vũ trụ - tức tâm điểm trong mọi sự quan tâm của người khác, chúng ta sẽ thường nhìn xung quanh xem có ai để ý mình không. Chính sự vướng bận này khiến ta mất đi vẻ tự tin tự nhiên của mình.

3. Lòng tự tôn quá đà

Tự ti đôi khi còn sinh ra từ chính lòng tự tôn quá đà. Ví dụ, ta chỉ biết nấu ăn một chút nhưng lại tự tôn rằng “Tôi nấu ăn rất giỏi”. Do đó, khi món ăn ta nấu không ngon, bị nhiều người chê cười thì ta sẽ dần khép mình và thậm chí không dám khoe món ngon thực sự với mọi người.

4. Tâm ngã mạn, coi thường người khác

Bên cạnh đó, nhà Phật còn có một góc nhìn khác: gốc của tự ti chính là tâm ngã mạn. Nếu trong quá khứ, chúng ta có tâm coi thường người khác nhưng không thể hiện ra bằng hành động, thì hiện tại trong thâm tâm mình sẽ luôn cảm thấy bị coi thường, thấp kém và không bằng người khác. Còn nếu trong tâm và ngoài tướng ta đều thể hiện sự coi thường, thì hiện đời ta có thể rơi vào cảnh thấp kém và chịu khổ sở. Trong kinh Dược Sư, Đức Phật cũng chỉ dạy ngài Mạn Thù Thất Lợi về điều này: “Nếu chúng hữu tình có tính tham lam tật đố, hay khen mình chê người thì sẽ bị đọa địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, phải chịu nhiều sự đau đớn, khổ sở, trải qua không biết mấy nghìn năm mới hết. Khi đã mãn sự đau khổ kia, liền từ nơi đó mạng chung sinh lại cõi người phải làm thân trâu, ngựa, lừa, lạc đà, thường bị người hành hạ, đánh đập và bị đói khát dày vò, lại phải đi đường xa chở nặng, cực nhọc muôn phần; còn như may được làm thân người thì lại bị sinh vào hạng hạ tiện phải làm tôi tớ cho kẻ khác, mãi bị họ sai sử không khi nào được chút thong thả tự do.”

Cách khắc phục tự ti

1. Làm cho mình nổi bật ở một lĩnh vực nhất định

Học cách làm điều bình thường thật chuyên sâu là bước đệm đầu tiên giúp thoát ra khỏi sự tự ti. Khi trở nên nổi bật trong một lĩnh vực nhất định, thì ở những nơi cần đến khả năng đó, ta sẽ có vị trí, chỗ đứng và tiếng nói. Điều này giúp ta có thêm tự tin.

Chẳng hạn như việc nấu ăn. Khi chúng ta chế biến được một món ăn xuất sắc thành món tủ của mình, ta sẽ tự tin hơn để vào bếp nấu ăn trong những lần sau. 

2. Tập làm những việc phù hợp với lứa tuổi

Khi ta cố thổi phồng khả năng để thu hút sự chú ý của mọi người xung quanh, ta sẽ dần đánh mất vẻ tự tin vốn có. Ngược lại, sống và thể hiện đúng với khả năng của mình sẽ giúp ta thoải mái hơn, không phải gò ép hay bận tâm quá mức về bản thân mỗi khi bước ra ngoài.

Ví dụ, với các em trong lứa tuổi học sinh, ngoài giờ học, có thể tập làm các việc nhà như nấu cơm, rửa bát, lau nhà,... để chân tay hoạt động tự nhiên hơn. Nhờ đó, khi đến bất kỳ đâu, các em cũng thể hiện được đúng khả năng của mình mà không cần phô trương hay tô vẽ.

3. Xoay lại ý nghĩ, không áp đặt suy nghĩ cá nhân vào mọi việc

Xoay lại suy nghĩ của mình cũng là một trong những phương pháp giúp ta bước ra khỏi cảm giác tự ti và mặc cảm. Như khi gặp một người có ngoại hình cao lớn và đẹp đẽ, chúng ta dễ thấy mình nhỏ bé và có phần quê mùa. Chính suy nghĩ ấy khiến ta dần trở nên tự ti và sống khép mình hơn. Khi đó, chúng ta cần xoay lại tư duy rằng: Mọi người sống và đối xử với nhau bằng sự chân thành, không phải bằng màu da hay vóc dáng. Sống chân thật giúp ta không bị bạn bè coi thường.

Hay đôi lúc chúng ta sẽ có cảm giác kém cỏi và giảm giá trị khi phải đi làm thêm những công việc như sắp xếp hàng hóa trong siêu thị hoặc bồi bàn. Điều ta cần xoay lại trong suy nghĩ là: Những nghề chân chính đều đáng được tôn trọng. Bởi nếu trên thế gian, không có người bồi bàn phục vụ thì các hàng quán khó có thể tồn tại và vận hành. Cũng vậy, nếu không ai sắp xếp thì hàng hóa trong siêu thị không thể lưu thông. Với tư duy như vậy, ta nhận ra giá trị của công việc mình đang làm để tiếp tục cống hiến, thay vì đặt nặng giá trị cao - thấp của sự cống hiến. 

Cho nên, thay vì áp đặt tư duy của mình vào mọi sự việc, ta nên quay lại trong hiện tại, xoay lại suy nghĩ. Chỉ một điều chỉnh nhỏ trong tư tưởng cũng khiến chúng ta cảm thấy được thoải mái hơn.

4. Thực hành khiêm tốn, luôn có tâm thái học hỏi

Sự không khiêm tốn khiến ta ít được nghe người khác nhắc lỗi và góp ý. Nếu lúc nào ta cũng đối duyên xúc cảnh, bị ngã mạn chi phối mà không chịu học hỏi được từ người khác, thì ta sẽ không phát triển được. Điều này khiến bản thân ngày càng yếu kém và dần đưa ta đến cảm giác tự ti. Vì vậy, thường hằng khiêm tốn và luôn luôn ở tâm thái ham học hỏi của người trò chính là cách chúng ta thể hiện thái độ tôn trọng, cung kính và biết ơn. Nhờ vậy, chúng ta mới có thể học được từ người khác và phát triển bản thân.

Chẳng hạn như khi đi du học, nếu khó hòa nhập với môi trường mới vì hạn chế ngôn ngữ, thì các bạn du học sinh nên dành thời gian đi làm thêm hoặc thực tập ngoài giờ học. Sự lao động này giúp các bạn tiếp thu và tăng trưởng kiến thức, đồng thời làm phong phú vốn từ ngữ của mình.

5. Nuôi dưỡng tâm biết ơn

Nuôi dưỡng tâm niệm biết ơn mỗi ngày sẽ giúp ta tự tin với chính mình. Nguồn thiện tâm này sẽ sinh ra phúc báo, dẫn dắt mỗi người từ chỗ không tốt đến chỗ tốt đẹp, từ chỗ khổ đến chỗ vui và làm thay đổi nhiều việc xung quanh ta. 

Nếu như ở thế gian, để tự tin trong một việc, ta cần có kiến thức sâu rộng và làm giỏi việc đó. Còn trong nhà Phật, muốn tự tin thì ta phải có phúc báo về việc đó. Một tâm niệm biết ơn sẽ thay đổi bạn bè của chúng ta, tức là sẽ dẫn đến những người sẵn sàng giúp đỡ và chia sẻ nhiệt tình phần kiến thức mà ta đang cần. 

6. Chia sẻ giáo Pháp Phật

Phật Pháp rất cao quý, không chỉ đem đến lợi ích và hạnh phúc cho thế gian, mà còn giúp con người bỏ ác hành thiện, làm cho xã hội tươi đẹp. Khi ta chia sẻ những lời dạy của Đức Phật bằng một tấm lòng chân thật, thì tâm ngã mạn, thói quen suy diễn và cả những mặc cảm trong lòng cũng dần được chuyển hóa. 

Cho nên, việc chia sẻ những bài Pháp trong sự giác ngộ, hoan hỷ và mong muốn người được hạnh phúc là một công đức tán thán. Nhờ đó, ta sẽ trừ bỏ được tâm ganh ghét, đố kỵ và dần dần thoát khỏi sự chi phối của nội tâm suy diễn. Có như vậy, khi đứng cạnh người khác, ta mới học hỏi được những điều tốt đẹp ở họ, thay vì so sánh, khó chịu và không muốn gần gũi với người có phần nổi trội hơn mình.

Bài viết trên đã chia sẻ về khái niệm, nguyên nhân và những cách vượt qua tâm lý tự ti dựa trên lời chia sẻ của Cô Phạm Thị Yến - Pháp danh Tâm Chiếu Hoàn Quán, chủ nhiệm CLB Cúc Vàng - Tập Tu Lục Hòa. Hy vọng rằng, từ những gợi mở trên, các bạn hiểu được tự ti là gì và có cho mình giải pháp phù hợp để dần thoát khỏi nỗi mặc cảm trong tâm và từng bước trở nên tự tin hơn trong cuộc sống.

Nếu còn điều gì thắc mắc, quý độc giả có thể để lại bình luận dưới bài viết, gửi về chuyên mục Tâm sự - Giải đáp thắc mắc để được giải đáp. Kính chúc quý vị an lạc!

Xem thêm các bài:

• 7 bí quyết tạm biệt thói quen trì hoãn, chạm tới thành công mỗi ngày
• Học kỹ năng giao tiếp: 5 phương pháp giúp bạn tự tin trước đám đông
• Sự tập trung: 4 cách rèn luyện để đạt kết quả cao trong mọi việc
• 6 cách để thông minh hơn: Mang lại kết quả tốt đẹp trong công việc
• 4 cách xả stress hiệu quả giúp giải tỏa căng thẳng, cân bằng cuộc sống